төймә

Татарча

Гарәп имләсе: ◆
Яңалиф: ◆
Яңалиф-2: ◆

Этимология

ТӨЙМӘ, миш. темә, түмә «пуговица» < гом. кыпч. түймә (кырг. түймö) < уйг., чыгт. түгмә ← түг-, бор. төрки (ДТС: 595) tüg- «төю, төйнәү» фигыленнән. Бу сүзнең исем коррелянты чув. тү, тĕвĕ «төен» рәвешендә сакланган. Төймә сүзе тат. теленең үзендә дә ясала алган, к. җыр: Кызлар кызыл киядер, Җефәктән төймә төядер (ТХИ: Кыска җырлар 1976: 178). Элекке заманнарда төймәләр төен рәвешендә булган һәм киндерәдән, нечкә каештан һ.б. ясалган. Миш.-угыз линиясендә тү-, тĕв- «төю, төенләү», түмә > чув. түмме «төймә» ~ куман. түүмä, төркм., төр. дүгме, төр. döyme һ.б. ЭСТЯ III: 308; Мухамедова 1973: 176; Федотов II: 260–261. К. Төй-ү II.

Әйтелеш

Халыкара фонетик әлифбасы: / /.

TT: Фонема кирәк.

Субстантив

сәдәф, металл, агач, пластмасс яки башка нәрсәдән ясала һәм киемнең ерылган урынын каптырып кую яки бизәү өчен кулланыла торган каптырма.
счёт, тәсбих кебекләргә тезелгән кечкенә түгәрәкләрнең берсе.
өстенә бармак белән басып сигнал бирү, төрле механизмнарны кабызу-сүндерү яки хәрәкәткә китерү өчен хезмәт итә торган җайланма, кнопка, клавиш.
уен коралларында (мәс., баянда, гармунда һ.б.) өстенә бармак белән басып аваз яңгырату өчен көйләнгән кечкенә пластинка, клавиш.
җимешле агачларда чәчәк койганнан соң җимшән урынына хасил булган җимешнең яшь, өлгермәгән яралгысы.
мәрҗән, таш, пыяла, агач һ.б.ш. шундый нәрсәләрне җепкә тезеп ясалган бизәнү әйбере; муенса.
кечкенә түгәрәк формасындагы дару; таблетка.
кечкенә яссы түгәрәк формасындагы теләсә нәрсә.

Чит тел эквиваленты

English:

Russian:

каптырма
Азәрбайҗанча_az: düymə Башкортча_ba: төймә Инглизчә_en: button Казакъча_kk: түйме Русча_ru: пуговица Төрекчә_tr: düğme

тәсбих өлеше
Башкортча_ba: төймә

сигнал бирү җайланма
Азәрбайҗанча_az: düymə Башкортча_ba: төймә Инглизчә_en: button, key Русча_ru: кнопка, клавиша Төрекчә_tr: düğme

музык коралының клавишы
Русча_ru: клавиша

җимешнең яшь, өлгермәгән яралгысы
Азәрбайҗанча_az: düymə Русча_ru: бутончик

муенса
Башкортча_ba: төймә Инглизчә_en: bead Русча_ru: бусина, бисер

кечкенә түгәрәк формасындагы дару
Башкортча_ba: төймә Русча_ru: таблетка

кечкенә яссы түгәрәк формасындагы теләсә нәрсә
Русча_ru: бляха, бляшка, кнопка, блёстка, таблетка; звено

мәгнә буенча тикшереп аерп өстәге тәрҗемәләргә өстәргә, яки аерым яңа бит ясарга
Алтайча_alt: тана, топчы Башкортча_ba: һиҙәп Кырымтатарча_crh: dögme, qadaq, yumalaq Төрекчә_tr: düğme

Төрләнеш

Килеш	Берлек сан	Күплек сан
Баш килеш	төймә	төймәләр
Иялек килеше	төймәнең	төймәләрнең
Юнәлеш килеше	төймәгә	төймәләргә
Төшем килеше	төймәне	төймәләрне
Чыгыш килеше	төймәдән	төймәләрдән
Урын-вакыт килеше	төймәдә	төймәләрдә

Синоним

Антоним

Һипероним

Һипоним